بیوگرافی مرحوم دکتر عزت الله عراقی

بیوگرافی مرحوم دکتر عزت الله عراقی

مهدی شجاعی؛دانشجوی کارشناسی حقوق دانشگاه اصفهان

Email: mahdishojaei604@yahoo.com         

پیش درآمد

دکتر عزّت‌الله عراقی در سال ۱۳۱۹، در شهر کرمان به دنیا آمد. تحصیلات ابتدایی و متوسّطه را در همان شهر به پایان رساند و پس‌ازآن، در سال ۱۳۴۲، موفّق به اخذ درجه‌ی لیسانس در رشته‌ی حقوق از دانشگاه تهران شد و از محضر اساتیدی چون مرحوم دکتر سیّد حسن امامی کسب فیض نمود. دکتر عراقی با دریافت بورسیه از دانشکده‌ی حقوق دانشگاه تهران به کشور فرانسه رفت و در رشته‌ی حقوق موفّق به اخذ درجه‌ی دکترا شد. بعدازآن به ایران بازگشت و از سال ۱۳۴۹ در دانشکده‌ی حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران مشغول خدمات فرهنگی و علمی شد. دکتر عراقی از محضر بزرگانی چون: مرحوم آموزگار، مرحوم آیت‌الله سیدالعراقین (والد ایشان) و مرحوم آیت‌الله فقیه استفاده کرده‌اند.

مشاغل و سمت‌های مورد تصدّی:

عزّت‌الله عراقی از سال 1349 در دانشکدة حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران مشغول خدمات فرهنگی و علمی بود.

  1. جوایز و نشان‌ها:

کتاب «حقوق بین‌المللی کار» عزت‌الله عراقی، در دوره‌ی هفتم کتاب سال جمهوری اسلامی ایران از طرف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به‌عنوان کتاب سال برگزیده شد. عراقی ازجمله نویسندگان پیش‌نویس قانون کار پس از انقلاب اسلامی است و آثار درزمینهٔ حقوق کار نوشته است و به دلیل همین فعّالیت‌ها، از وی به‌عنوان پدر حقوق کار ایران نامبرده می‌شود و آیین نکوداشت استاد عراقی به‌پاس پنجاه سال خدمات این استاد بزرگ با همکاری خانه­ی اندیشمندان علوم انسانی در عصرگاه روز دوشنبه ۲۲ آذر ۱۳۹۵ با نام ” در ستایش داد، مهر و فرزانگی” برگزار شد.

  1. آثار علمی:

الف) حقوق بین‌الملل کار

 

این کتاب در دوره­ی هفتم کتاب سال جمهوری اسلامی ایران، از طرف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی معرّفی و برگزیده‌شده است. این کتاب که موضوع آن برای نخستین بار در ایران موردبررسی و تحقیق قرارگرفته، در چهار بخش سامان‌یافته است. مؤلّف ابتدا چگونگی پیدایش سازمان بین‌المللی کار و نقش آن را در ایجاد حقوق بین‌المللی کار بررسی نموده، آنگاه مبانی و هدف‌های حقوق بین‌المللی کار و نیز موضوع این حقوق؛ یعنی قواعد و معیارهای بین‌المللی کار را تجزیه‌وتحلیل می‌کند و در آخر، کیفیت اجرای این قواعد و نظارتی را که بر اعمال آن‌ها صورت می‌گیرد، موردمطالعه قرار داده است.

ب) نظام‌های بزرگ حقوق معاصر، که با همکاری دو تن از اساتید دیگر تألیف شد.

ج) بررسی انتخاب آزادانه شغل در پرتوی حقّ اشتغال:

حقّ اشتغال یکی از مهم‌ترین حق‌های بشری است که در قالب حق‌های نسل دوم در اسناد گوناگون موردتوجه قرارگرفته است؛ به‌موجب این حق، دولت‌ها مکلّف‌اند، شرایطی را پدیدآورند که برای هر فرد جویای کار، فرصت اشتغال در دسترس باشد. از منظر هنجارهای بین‌المللی این شغل باید واجد ویژگی‌ها و عناصری چند باشد. از منظر هنجارهای بین‌المللی این شغل باید واجد ویژگی‌ها و عناصری چند باشد. یکی از این عناصر، آزادی در انتخاب شغل است؛ به این معنا که چنانچه فرد مجبور به انجام شغلی گردد، نمی‌توان مدّعی شد که حقّ وی بر اشتغال اعمال‌شده است. مقاله‌ی حاضر در پی آن است که مقصود از انتخاب آزادانه شغل را موردمطالعه قرارداد و نشان دهد که این مفهوم، فراتر از منع کار اجباری، تعهّداتی را بر عهده‌ی دولت‌ها قرار می‌دهد.

د) بررسی کاستی‌های قانون تأمین اجتماعی بر اساس مطالعات تطبیقی:

این مقاله با اشاره به سپری شدن سه دهه از تصویب قانون تأمین اجتماعی (1354) به بررسی نقاط قوت و ضعف آن، و به‌طور مشخص، به مقایسه‌ی قانون مزبور و قوانین و مقرّرات مرتبط با آن ازجمله؛ (قانون     بیمه­ی بیکاری مصوّب 1369)، با اسناد بین‌المللی پرداخته است. در بخش نخست مقاله، مقوله‌ی «خطرات شغلی» و قوانین مربوطه تبیین و ارزیابی می‌شود. و پیشنهادهای حقوقی مربوطه برای اصلاح، ارائه می‌گردد. در این بخش، تأکید می‌شود که لازم است نقش و جایگاه سازمان تأمین اجتماعی در امر پیشگیری، موردبازنگری قرار گیرد. در بخش بعدی مقاله، مقوله­ی بیمه بیکاری و قوانین مربوطه موردنقد واقع‌شده است. در مقاله تصریح می‌شود که قانون بیمه بیکاری کشورمان در برخی زمینه‌ها، حاوی مقرّراتی است که هدف و فلسفه وجود بیمه بیکاری را به‌خوبی برآورده نمی‌سازد. توجّه به ملاحظات اقتصادی و اجتماعی، مهم ارزیابی می‌شود. مقاله­ی مزبور، پیشنهاد‌های مشخّصی را نیز برای اصلاح قانون بیمه­ی بیکاری ارائه می‌نماید. در بخش سوم، درمان و غرامت دستمزد ایّام بیماری و قوانین مربوطه نیز در تأمل قرارگرفته و پیشنهادهای اصلاحی ارائه‌شده است. ازکارافتادگی غیر ناشی از خطرات شغلی، بازنشستگی، کمک بارداری و زایمان، و کمک‌های عائله‌مندی، بخش‌های بعدی مقاله هستند که قوانین مربوطه به هر حوزه، نقد و پیشنهادهای اصلاحی حقوقی ارائه‌شده است. گفتنی است برای بهبود وضع بیمه‌شدگان در برخورداری از مستمری بازنشستگی، پیشنهادهای زیر در مقاله، ارائه‌شده‌اند: نداشتن رویکرد صرف اقتصادی به مسئله بازنشستگی و توجّه بیشتر به جنبه‌های روانی و اجتماعی آن؛ گسترش قلمروی مصداق مزایای بازنشستگی ؛ ارتقای سطح مزایای بازنشستگی و هماهنگ کردن آن با واقعیت‌های زندگی؛ پیش‌بینی امکان برخورداری از مزایا، دست‌کم به‌صورت ناقص و نه کامل، در صورت سپری نکردن کامل دوره احراز؛ و پیش‌بینی امکان افزایش مستمری بازنشستگی در صورت به تأخیر افتادن درخواست از جانب ذینفع. همچنین در بخش کمک بارداری و زایمان، پیشنهادهای ذیل مرخصی زایمان، مزایای نقدی، مزایای پزشکی، و مزایای غیر نقدی، طرح‌شده است.

همچنین از دیگر آثار ایشان می‌توان اشاره کرد به: ارزیابی مقررات کار درزمینهٔ اخراج، از نسل عدالت خواهان، تحوّل حقوق بین‌المللی کار و...

دکتر  سید عزّت‌الله عراقی که بازنشسته دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران بود، در سنّ ۷۷ سالگی و پس از یک دوره طولانی بیماری، در ۲۰ آبان ۱۳۹۶ درگذشت.

روحش شاد باد.